Wapenfeit Chatham
In de zeventiende eeuw lopen de gemoederen tussen handelsrivalen Engeland en de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden hoog op. De concurrentiestrijd over wie de wereldzeeën controleert, leidt tot een reeks oorlogen. De Eerste Engels-Nederlandse oorlog (1652-1654) eindigt in het nadeel van de Republiek. Maar als de Tweede Engels-Nederlandse Oorlog in 1665 uitbreekt is de Republiek uit op revanche.
Aanvalsplan
‘Breng de Engelse vloot zoveel mogelijk schade toe!’ Dat is de missie die Cornelis de Wit, gezant van de Staten-Generaal (bestuursorgaan van de Republiek), meegeeft tijdens de krijgsraad voorafgaand de aanval. Aanwezig zijn onder andere Michiel Adriaenszoon de Ruyter en zijn officieren. De Nederlandse vloot ligt op dat moment al klaar voor de Engelse kust met meer dan zestig schepen. Om het plan van De Wit uit te voeren stellen ze een aanvalseskader van zeventien lichte schepen op die onder bevel staan van luitenant-admiraal Willem Joseph van Ghent tot Drakenburgh (1626–1672). Van Ghent tot Drakenburg is de grondlegger van het Regiment de Marine (1665), de voorloper van het huidige Nederlandse Korps Mariniers.
FORT SHEERNESS
Op maandag 20 juni 1667 was het zover: de tocht naar Chatham begint. Dit was sinds 1560 de belangrijkste Engelse marinebasis. Om Chatham te bereiken moest het aanvalseskader eerst Fort Sheerness passeren, dat als functie had de Engelse marinehaven verdedigen. Kapitein Jan van Brakel voer met drie schepen de Medway op en nam bij aankomst bij Sheerness het fort gedurende anderhalf uur onder vuur. De Engelse verdediging bleek zwak. Eerst schoten zij terug, maar sloegen ze op de vlucht toen honderden Nederlandse mariniers de wal bereikten. Zij namen zonder tegenstand het fort in en vernietigden deze.
Een trofee
Op woensdag 22 juni 1667 stuitte het aanvalseskader nabij Gillingham op drie Engelse bewakingsschepen, waaronder de HMS Unity. Dit schip was oorspronkelijk gebouwd als
het Nederlandse marineschip Eendracht, maar was in 1665 door de Engelse veroverd en hernoemd. Van Brakel bood aan in de aanval voorop te gaan – wat ook gebeurde. Met het schip De Vreede voer hij recht op de Unity af, terwijl het van alle kanten werd beschoten. Toch misten de Engelse beschietingen hun doel, in tegenstelling tot van Brakel. Hij enterde de Unity en nam haar als een trofee mee terug.
Engelse vernedering
De succesvolle verovering van de Unity gaf de bemanning van De Vreede direct de aansporing om door te varen naar de versperring bij Gillingham. Daar werd de waterweg geblokkeerd met zware kettingen en afgezonken schepen. Toch slaagde De Vreede erin om de kettingen te breken en het obstakel te passeren.
De Engelsen stonden daarmee voor een dilemma: zij moesten de Nederlanders zien te stoppen maar waren zelf sterk in de minderheid. De bemanningsleden van het Engelse vlaggenschip HMS Royal Charles besloten het schip te verlaten toen zij de Nederlandse schepen op hen af zagen komen. Eén schip, met slechts negen man, neemt de Royal Charles in en dat zonder gevecht. Deze verovering van Engelse nationale trots maakte de vernedering voor hen compleet..
Glorieuze overwinning
Op vrijdag 24 juni werd besloten dat het onwijs was nog verder de ondiepe Medway op te varen richting Chatham. De Nederlanders keren terug naar de Republiek, zonder het einddoel te hebben bereikt. Desondanks was er sprake van een glorieuze overwinning aan Nederlandse zijde en grote verliezen aan Engelse zijde.
